dhṛtarāṣṭra uvāca ।
dharmakṣetre kurukṣetre samavetā yuyutsavaḥ ।
māmakāḥ pāṇḍavāścaiva kimakurvata sañjaya ॥1-1॥
sañjaya uvāca ।
dṛṣṭvā tu pāṇḍavānīkaṃ vyūḍhaṃ duryodhanastadā ।
ācāryamupasaṅgamya rājā vacanamabravīt ॥1-2॥
paśyaitāṃ pāṇḍuputrāṇāmācārya mahatīṃ camūm ।
vyūḍhāṃ drupadaputreṇa tava śiṣyeṇa dhīmatā ॥1-3॥
atra śūrā maheṣvāsā bhīmārjunasamā yudhi ।
yuyudhāno virāṭaśca drupadaśca mahārathaḥ ॥1-4॥
dhṛṣṭaketuścekitānaḥ kāśirājaśca vīryavān ।
purujitkuntibhojaśca śaibyaśca narapuṅgavaḥ ॥1-5॥
yudhāmanyuśca vikrānta uttamaujāśca vīryavān ।
saubhadro draupadeyāśca sarva eva mahārathāḥ ॥1-6॥
asmākaṃ tu viśiṣṭā ye tānnibodha dvijottama ।
nāyakā mama sainyasya saṃjñārthaṃ tānbravīmi te ॥1-7॥
bhavānbhīṣmaśca karṇaśca kṛpaśca samitiñjayaḥ ।
aśvatthāmā vikarṇaśca saumadattirjayadrathaḥ ॥1-8॥
anye ca bahavaḥ śūrā madarthe tyaktajīvitāḥ ।
nānāśastrapraharaṇāḥ sarve yuddhaviśāradāḥ ॥1-9॥
aparyāptaṃ tadasmākaṃ balaṃ bhīṣmābhirakṣitam ।
paryāptaṃ tvidameteṣāṃ balaṃ bhīmābhirakṣitam ॥1-10॥
ayaneṣu ca sarveṣu yathābhāgamavasthitāḥ ।
bhīṣmamevābhirakṣantu bhavantaḥ sarva eva hi ॥1-11॥
tasya sañjanayanharṣaṃ kuruvṛddhaḥ pitāmahaḥ ।
siṃhanādaṃ vinadyoccaiḥ śaṅkhaṃ dadhmau pratāpavān ॥1-12॥
tataḥ śaṅkhāśca bheryaśca paṇavānakagomukhāḥ ।
sahasaivābhyahanyanta sa śabdastumulo’bhavat ॥1-13॥
tataḥ śvetairhayairyukte mahati syandane sthitau ।
mādhavaḥ pāṇḍavaścaiva divyau śaṅkhau pradadhmatuḥ ॥1-14॥
pāñcajanyaṃ hṛṣīkeśo devadattaṃ dhanañjayaḥ ।
pauṇḍraṃ dadhmau mahāśaṅkhaṃ bhīmakarmā vṛkodaraḥ ॥1-15॥
anantavijayaṃ rājā kuntīputro yudhiṣṭhiraḥ ।
nakulaḥ sahadevaśca sughoṣamaṇipuṣpakau ॥1-16॥
kāśyaśca parameṣvāsaḥ śikhaṇḍī ca mahārathaḥ ।
dhṛṣṭadyumno virāṭaśca sātyakiścāparājitaḥ ॥1-17॥
drupado draupadeyāśca sarvaśaḥ pṛthivīpate ।
saubhadraśca mahābāhuḥ śaṅkhāndadhmuḥ pṛthakpṛthak ॥1-18॥
sa ghoṣo dhārtarāṣṭrāṇāṃ hṛdayāni vyadārayat ।
nabhaśca pṛthivīṃ caiva tumulo vyanunādayan ॥1-19॥
atha vyavasthitāndṛṣṭvā dhārtarāṣṭrānkapidhvajaḥ ।
pravṛtte śastrasampāte dhanurudyamya pāṇḍavaḥ ॥1-20॥
hṛṣīkeśaṃ tadā vākyamidamāha mahīpate । arjuna uvāca ।
senayorubhayormadhye rathaṃ sthāpaya me’cyuta ॥1-21॥
yāvadetānnirīkṣe’haṃ yoddhukāmānavasthitān ।
kairmayā saha yoddhavyamasminraṇasamudyame ॥1-22॥
yotsyamānānavekṣe’haṃ ya ete’tra samāgatāḥ ।
dhārtarāṣṭrasya durbuddheryuddhe priyacikīrṣavaḥ ॥1-23॥
sañjaya uvāca । evamukto hṛṣīkeśo guḍākeśena bhārata ।
senayorubhayormadhye sthāpayitvā rathottamam ॥1-24॥
bhīṣmadroṇapramukhataḥ sarveṣāṃ ca mahīkṣitām ।
uvāca pārtha paśyaitānsamavetānkurūniti ॥1-25॥
tatrāpaśyatsthitānpārthaḥ pitṝnatha pitāmahān । ācāryānmātulānbhrātṝnputrānpautrānsakhīṃstathā ॥1-26॥
śvaśurānsuhṛdaścaiva senayorubhayorapi ।
tānsamīkṣya sa kaunteyaḥ sarvānbandhūnavasthitān ॥1-27॥
kṛpayā parayāviṣṭo viṣīdannidamabravīt ।
arjuna uvāca ।
dṛṣṭvemaṃ svajanaṃ kṛṣṇa yuyutsuṃ samupasthitam ॥1-28॥
sīdanti mama gātrāṇi mukhaṃ ca pariśuṣyati ।
vepathuśca śarīre me romaharṣaśca jāyate ॥1-29॥
gāṇḍīvaṃ sraṃsate hastāttvakcaiva paridahyate ।
na ca śaknomyavasthātuṃ bhramatīva ca me manaḥ ॥1-30॥
nimittāni ca paśyāmi viparītāni keśava ।
na ca śreyo’nupaśyāmi hatvā svajanamāhave ॥1-31॥
na kāṅkṣe vijayaṃ kṛṣṇa na ca rājyaṃ sukhāni ca ।
kiṃ no rājyena govinda kiṃ bhogairjīvitena vā ॥1-32॥
yeṣāmarthe kāṅkṣitaṃ no rājyaṃ bhogāḥ sukhāni ca ।
ta ime’vasthitā yuddhe prāṇāṃstyaktvā dhanāni ca ॥1-33॥
ācāryāḥ pitaraḥ putrāstathaiva ca pitāmahāḥ ।
mātulāḥ śvaśurāḥ pautrāḥ śyālāḥ sambandhinastathā ॥1-34॥
etānna hantumicchāmi ghnato’pi madhusūdana ।
api trailokyarājyasya hetoḥ kiṃ nu mahīkṛte ॥1-35॥
nihatya dhārtarāṣṭrānnaḥ kā prītiḥ syājjanārdana । pāpamevāśrayedasmānhatvaitānātatāyinaḥ ॥1-36॥
tasmānnārhā vayaṃ hantuṃ dhārtarāṣṭrānsvabāndhavān ।
svajanaṃ hi kathaṃ hatvā sukhinaḥ syāma mādhava ॥1-37॥
yadyapyete na paśyanti lobhopahatacetasaḥ ।
kulakṣayakṛtaṃ doṣaṃ mitradrohe ca pātakam ॥1-38॥
kathaṃ na jñeyamasmābhiḥ pāpādasmānnivartitum ।
kulakṣayakṛtaṃ doṣaṃ prapaśyadbhirjanārdana ॥1-39॥
kulakṣaye praṇaśyanti kuladharmāḥ sanātanāḥ ।
dharme naṣṭe kulaṃ kṛtsnamadharmo’bhibhavatyuta ॥1-40॥
adharmābhibhavātkṛṣṇa praduṣyanti kulastriyaḥ ।
strīṣu duṣṭāsu vārṣṇeya jāyate varṇasaṅkaraḥ ॥1-41॥
saṅkaro narakāyaiva kulaghnānāṃ kulasya ca ।
patanti pitaro hyeṣāṃ luptapiṇḍodakakriyāḥ ॥1-42॥
doṣairetaiḥ kulaghnānāṃ varṇasaṅkarakārakaiḥ ।
utsādyante jātidharmāḥ kuladharmāśca śāśvatāḥ ॥1-43॥
utsannakuladharmāṇāṃ manuṣyāṇāṃ janārdana ।
narake niyataṃ vāso bhavatītyanuśuśruma ॥1-44॥
aho bata mahatpāpaṃ kartuṃ vyavasitā vayam ।
yadrājyasukhalobhena hantuṃ svajanamudyatāḥ ॥1-45॥
yadi māmapratīkāramaśastraṃ śastrapāṇayaḥ ।
dhārtarāṣṭrā raṇe hanyustanme kṣemataraṃ bhavet ॥1-46॥
sañjaya uvāca ।
evamuktvārjunaḥ saṅkhye rathopastha upāviśat ।
visṛjya saśaraṃ cāpaṃ śokasaṃvignamānasaḥ ॥1-47॥
